Krzymen

Wygląda na to, że nie należy wierzyć prasie tej sprzed stu laty także Wszystkie warszawskie gazety, z „Kurierem” na czele, pisały o czternastu trumnach przywiezionych koleją ze Lwowa. Wydrukowano stosowne nekrologi i wymieniano poległych z imienia i nazwiska. Tymczasem 11.04.1919 do Warszawy dotarło 13 trumien, bo pogrzeb Kazimierza Dardzińskiego odbył się już w Łomży 08.04.1919. Jego grób znajduje się tam na cmentarzu katedralnym. Ś. P. KAZIMIERZ / DARDZIŃSKI / WYCHOWANIEC SEMINARJUM / DUCHOWNEGO W SEJNACH / ST. WYDZIAŁU PRAWNEGO UNIW. / ŻOŁNIERZ 36. P.P. LEG. AKADEMICKIEJ / POL. 12 STY. 1919 R. W OBR. LWOWA / PRZEŻYWSZY LAT 26 /CZEŚĆ JEGO PAMIĘCI Kazimierz Dardziński https://historialomzy.pl/33662-2/ Mamy zatem namiary na 13 grobów, bo ostatni - Władysław Sujka - „zaginął” na Starych Powązkach. Jeżeli nie został pochowany w grobie rodzinnym, to zapewne spoczywa koło kolegów - w kwaterze 234 pod współczesnym pochówkiem.

Mogiły ostatnich dwóch żołnierzy 36 pp L.A., których pogrzeby odbyły się 11.04.1919. W grobie rodzinnym w kwaterze 33 spoczął szer. Aleksander Machnicki, student UW, poległy 13.01.1919 pod Sokolnikami. Tak, jak pozostałych trzynastu towarzyszy broni spoczywał początkowo na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie. Tak jeszcze w 2020 r. wyglądał grób szer. Witolda Witkowskiego, studenta medycyny. Witold Witkowski został ciężko ranny 13.01.1919 i zmarł w szpitalu wojskowym, mieszczącym się w gmachu Politechniki Lwowskiej (szpital "na Technice") Grób został wpisany do ewidencji i wyremontowany przez IPN ponad rok temu. Niedawno jeszcze był jaśniutki, ale niestety piaskowiec szybko „łapie patynę” i zielenieje.

Nawet w połowie lat trzydziestych trafiały się pogrzeby poległych, których szczątki udało się sprowadzić z ZSRR. Jest parę takich nekrologów. Starania trwały po kilka lat i pewnie nieźle to kosztowało ...

Nekrologi z „Kuriera Warszawskiego” za rok 1921 sprawdzałem parę lat temu. Choć wojna się skończyła, to odbywały się jeszcze „wojenne” pogrzeby – rodziny przywoziły ciała poległych w latach 1918-1920, a żołnierze umierali jeszcze w szpitalach. Sprawdzałem nekrologi pod kątem pogrzebów w Warszawie i okolicach. Znalazłem nekrologi dwóch powstańców pochowanych na Starych Powązkach. Nekrologu trzeciego powstańca nie znalazłem, ale grób istnieje.

Kolejny żołnierz warszawskiej Legii Akademickiej pochowany na Starych Powązkach 11.04.1919. Trumnę złożono do istniejącego już grobu rodzinnego. „Ś.† P. / EDWARD WOJTCZAK / STUDENT W.W.P. / ST. SZER. LEGJI AKADEMICKIEJ 36 PP / POLEGŁ POD SKWIŁOWEM 7-II-1919 / MAJĄC LAT 20” W.W.P to Wolna Wszechnica Polska, prywatna wyższa uczelnia założona w Warszawie w 1916 r.

Kawał dobrej roboty - brawo formoza58 ! Jednak ułan Jerzy KOZAKOWSKI poległ jako żołnierz pociągu pancernego „Pieron”, a nie kawalerzysta. Atak z 19.06.1921 na dworzec kolejowy w Gliwicach był podobno improwizowaną „samowolką” i skończył się porażką. Tu masz opis na stronach 7 i 8. http://muzeum.gliwice.pl/images/upload/Wydarzenia/2021/05_maj/15_noc_muzeow/PowstaAcza_JedniodniAwka.pdf Zginęło dwóch ochotników „z Warszawy” – ułan Kozakowski i ppor. Ulatowski. Obaj figurują na tej liście – choć Jerzego K. przechrzcili na Stanisława ! http://muzeum.gliwice.pl/images/upload/Wydarzenia/2021/05_maj/03_powstania_lskie/PowstaAcy_ktArzy_zginAli_w_boju_lub_zostali_zamordowani_w_okresie_powstaA_AlAskich_i_plebiscytu_na_GArnym_AlAsku_1919_a_1922.pdf Ciała obu ochotników wysłano „do domu”. Podporucznik Tadeusz Ulatowski został pochowany na Starych Powązkach. Niestety grób raczej nie przetrwał II wojny światowej. Ułan Kozakowski miał więcej szczęścia po śmierci, choć przyznam, że dziwnie to brzmi Pochowano go w m. Borowie (pow. garwoliński) w grobie rodzinnym matki – grób Abramowiczów jest w ewidencji zabytków. Na dodatek grób ułana Jerzego Kozakowskiego, kawalera Krzyża Walecznych, jest także – od grudnia 2021 - w Ewidencji grobów weteranów walk o Wolność i Niepodległość Polski – nr ewidencyjny 2960 https://bip.ipn.gov.pl/bip/form/r676710311769,Kozakowski.html

Ta płyta nagrobna znajduje się w kwaterze C36 i nie wyróżnia się niczym szczególnym. Jest na niej napis: „HENRYK / KALINOWSKI / ŻYŁ LAT 29 / ZMARŁ 1914 R.” Według danych z jednej z tablic informacyjnych, znajdujących się koło Domu Przedpogrzebowego, jest to najstarszy zachowany grób na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach. Są jeszcze dwa groby dzieci zmarłych w grudniu 1914. Ten mężczyzna żył 29 lat – czyżby Polak służący w armii rosyjskiej ? C36 znajduje się prawie na końcu cmentarza, a kwatera katolików-żołnierzy armii rosyjskiej znajdowała się jednak po drugiej stronie alei głównej. Może płyta została przyniesiona z innego miejsca ...

Czy to z Tygodnika Illustrowanego ?

Wszyscy pochowani w Warszawie. Wieczorek i Durski na Powązkach Wojskowych w tym samym rzędzie prawie obok siebie. Markowskiego pochowano na cmentarzu prawosławnym na Woli - niestety grobu już nie ma ...

Wg. wyszukiwarki na stronie cmentarzy komunalnych w Warszawie W. Sławek spoczywa w kwaterze A 11, rząd 1, grób 5. Dokładnie takie same „namiary” grobu szer. Derożyńskiego umieściła Hanna Odrowąż-Szukiewicz w Wykazie żołnierzy pochowanych na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w latach 1918-1920. Wykaz odtworzyła z "Księgi kancelarii Cmentarza Wojskowego na Powązkach" w 1984 r. Derożyński Władysław, szer., sanit., szpital polowy nr 503, (-), zm. 17.07.1920 (A-11, I, 5) Tabliczka z danymi Derożyńskiego stała wiele lat obok nagrobka W. Sławka. Obecnie krzyż z tą tabliczką stoi w drugim rzędzie – wg. wyszukiwarki jest to miejsce A 11, 2, 4. Jest to jedyna tabliczka z połówką "adriana" w drugim rzędzie. Takie tabliczki są tylko w pierwszych rzędach kwater A 7, B 7, A 11 i B 11. Na koniec przytoczę cytat z książki H. Odrowąż-Szukiewicz, Mogiły żołnierzy polskich na Powązkach Wojskowych (1991) „(…) trumnę płk. Sławka ekshumowano do kwatery żołnierskiej 1920 r. i pochowano wtórnie w grobie Władysława Derożyńskiego, sanitariusza szpitala polowego 503, zmarłego 17 lipca 1920, który nadal tam spoczywa. (A-11, I, 5).”

Mogiły pięciu żołnierzy 36 p.p. L.A., które przedstawiłem w poprzedniej wiadomości, zostały z czasem przekształcone w groby rodzinne. Z napisów i dat wynika, że następni pochowani zmarli nawet po kilku-kilkunastu latach po śmierci tych żołnierzy. W tym samym rzędzie zachowała się mogiła indywidualna szer. Stanisława Zembrzuskiego, przywiezionego ze Lwowa i pochowanego 11.04.1919 w grobie nr 16. Służył w 36 p.p. Legii Akademickiej i poległ 13.01.1919 pod Sokolnikami.

Co to za hełm ? Chyba nie francuski wz. 1915 (tzw. adrian)

Cześć ! Z jakiej gazety pochodzą te krakowskie nekrologi ? IKC ? Wielkopolskie, to z "Kuriera Poznańskiego" ?

Płk dypl. Walery Sławek zmarł 03.04.1939 r. po próbie samobójczej mającej miejsce w dniu poprzednim. Pogrzeb odbył się 05.04.1939 r. Przy grobie ustawiono pięciometrowy drewniany krzyż. Pierwszy grób Walerego Sławka. Obecnie jest pusty. Podobno miejsce było „zarezerwowane” dla Wojciecha Jaruzelskiego. Szczątki pułkownika ekshumowano 17.10.1964 i pochowano w kwaterze A 11 – prawdopodobnie w grobie szer. Władysława Derożyńskiego. W rok po „przenosinach” środowiska emigracyjne ufundowały betonowy „pomnik” – władze PRL tego nie zrobiły. Źródło: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Grob_W._Slawka1.JPG – fotografia z 2009 r., autor Shalom Dn. 06.12.2018 r. poświęcono nowy pomnik nagrobny ufundowany przez IPN

Co najmniej sześciu poległych żołnierzy przywiezionych ze Lwowa 11.04.1919 pogrzebano w indywidualnych grobach - obok siebie - w 1-szym rzędzie kwatery 234 Mieczysław Kozak, szer., 36 pp, poległ pod Sokolnikami 13.01.1919, grób 18 Mieczysław Stoliński, szer., 36 pp, poległ pod Sokolnikami 13.01.1919, grób 19 Aleksander Łabentowicz, szer., 36 pp, poległ 13.01.1919, grób 21 Józef Kulesza, szer., 36 pp, poległ pod Sokolnikami 13.01.1919, grób 22 Tadeusz Golian, szer., 36 pp, poległ pod Sokolnikami 13.01.1919, grób 23

Na grobach żołnierzy niemieckich z I wojny światowej zbudowano dwa mauzolea. W pierwszym pochowano urnę ze szczątkami Juliana Baltazara Marchlewskiego zmarłego we Włoszech 22.03.1925 r. Zgodnie z jego ostatnią wolą został pogrzebany w Berlinie na Zentralfriedhof Friedrichsfelde w pobliżu grobów swoich przyjaciół Karla Liebknechta, Rosy Luxemburg i Franza Mehringa. Przy organizacji pogrzebu pomógł rząd ZSRR. W marcu 1950 r. dokonano ekshumacji i szczątki dr. Marchlewskiego przewieziono do Warszawy. Dn. 25.03.1950 spoczął na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w specjalnie przygotowanym mauzoleum. W drugim mauzoleum spoczywa Bolesław Bierut. Zmarł w Moskwie 12.03.1956 a jego pogrzeb odbył się 16.03.1956.

To są zdjęcia po jednym z sowieckich nalotów w 1942 lub 1943. W 1939 r. zostało podobno uszkodzonych 29 kwater - nie wiem w jakim rejonie cmentarza. Sowieci trafili w kwatery bliżej Powązkowskiej (np. kw. 23, 24 i 51). 1944 chyba nie przynósł aż takich zniszczeń. Ogółem zostało zniszczonych lub uszkodzonych ok. 20% nagrobków.

Formoza58, odpowiem tak – moim zdaniem to opowieści z gatunku „jedna pani powiedziała drugiej pani” powtórzone celowo bądź nieumyślnie przez dziennikarza „Polski Zbrojnej”. Niemcy boleśnie odczuwali blokadę i mieli coraz większe trudności w zaopatrzeniu w surowce i żywność. Ratowali się różnymi „ersatzami”. Niemieccy historycy utrzymują, że w czasie I wojny światowej setki tysięcy Niemców zmarło w wyniku niedożywienia. Jednak chodzi raczej o sytuację z lat 1917 i 1918. Nie sądzę, aby już po roku wojny, na jesieni 1915, było tak źle. Na dowód przedstawię kilka cytatów z książki J. E. Szczepańskiego pt. „Landszturm w Generalnym Gubernatorstwie Warszawskim. Formacja głębokich tyłów”. Autor poświęcił cały rozdział organizacji grobownictwa wojennego. Żołnierze z batalionów Landszturmu realizowali m.in. zadania związane z urządzaniem cmentarzy wojennych, organizowali uroczystości ich otwarcia oraz odpowiadali za ich ochronę. Jeżeli chodzi o prace na cmentarzu garnizonowym w Warszawie (Powązki Wojskowe), to Niemcy początkowo skierowali tu więźniów. „(…) w połowie listopada 1917 r. w Budach ponownie rozkopano groby. Najczęstszym motywem powyższych rabunków była kradzież butów żołnierskich, co świadczy o ogromnej zapaści gospodarczej w GGW. W celu rabunku we wrześniu 1917 r. nieznani sprawcy otworzyli groby na cmentarzach wojennych w Dołowatce i Woli Szydłowieckiej, a w październiku 1917 r. – w Bolimowie, Brochowie, Januszewie i Żukowie. Jednocześnie gen. Kap-Herr przestrzegał w prasie, że karze podlegają także osoby przechowujące buty poległych. W lipcu 1918 r. szef powiatu ostrołęckiego Firnhaber ukarał gminę Wach grzywną 500 marek „z powodu tego, iż groby na cmentarzach wojskowych w Zawadach są uszkodzone, groby w nogach wykopane i z trupów zdjęte buty”. To dowodzi, że w okresie walk na terenie Kongresówki - w latach 1914-1915 - Niemcy nie zdejmowali butów bądź mundurów z poległych żołnierzy. Na ww. cmentarze często przenoszono zwłoki uprzednio ekshumowane z mogił polowych.

Rok 1923 - kwatery niemieckie.

Przedostatnia fotografia znajduje się w zbiorach Landesarchiv Baden-Württemberg razem z kilku innymi z Powązek Wojskowych. https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/item/HMWI7WERJKX5OHLG6U2HGZPG4LKPJU43 Ma następujący podpis: Militär-Friedhof Warschau, Massengräber von Deutschen die in russischer Kriegsgefangenschaft starben, Weihnachten 1915 / Cmentarz wojskowy w Warszawie, masowe groby Niemców (tzn. żołnierzy niemieckich), którzy zmarli w niewoli rosyjskiej, Boże Narodzenie 1915 r. Rosjanie grzebali zmarłych jeńców na końcu cmentarza. Po zajęciu Warszawy w 1915 r. Niemcy dokonali ekshumacji i identyfikacji ciał. Powtórnych pochówków dokonali w miejscu bardziej "prestiżowym" tzn. bliżej Powązkowskiej. Jeżeli podpis jest prawdziwy, to znaczy, iż z cała akcją zdążyli przed Bożym Narodzeniem 1915. Wątpię aby Rosjanie tak porządnie urządzali groby jeńców niemieckich.

Formoza58 – środkowe zdjęcie z Twojej wiadomości zostało zrobione z brzegu kwatery z I w.ś. w kierunku Powązkowskiej. Na pierwszym planie drewniany krzyż na grobie – na tabliczce PAUL KUSMA zm. w 1914. Prawdopodobnie jeniec zmarły w niewoli rosyjskiej. Nazwisko KUSMA (lub Kuśma) spotykane na Górnym Śląsku. Za tym krzyżem są już rzędy grobów z II w.ś. Na grobach żołnierzy kaisera Wilhelma II znajdują się teraz m.in. mauzolea towarzyszy Marchlewskiego i Bieruta. Ostatni fragment fotografii lotniczej wykonanej przez sowieckich lotników w 1945 r. Całość znajduje się na stronie Muzeum Powstania Warszawskiego - https://zdjecia.korzeniemiasta.pl/ Opis z 1923 r. Jedynymi pewnymi punktami orientacyjnymi są: grób Walerego Sławka i stojący w obecnej kwaterze C 35 pomnik rosyjski. Resztę trudno dokładnie określić. W kwaterach rosyjskich widać, że rzędy są ustawione inaczej niż w kwaterach polskich i obecnie – są obrócone w stosunku do nich o 90 stopni. Aleje i rzędy grobów są jeszcze dość wyraźne. Widać też jakieś dwa większe pomniki nagrobne.

Dn. 11.04.1919 r. przywieziono koleją 14 trumien z ciałami poległych żołnierzy-ochotników z Legii Akademickiej. Większość pochowano na Starych Powązkach. Szer. Andrzej Ryx spoczął w grobowcu rodzinnym w Prażmowie. https://www.rowery.olsztyn.pl/wiki/miejsca/1920/mazowieckie/prazmow Kapral Józef Reiff spoczywa na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie.

Tu można zobaczyć czego brakuje na tej fotografii http://www.aviation-14-18.fr/aviation-française/instruments-de-bord/ Strona co prawda jeszcze w budowie, ale zapowiada się ciekawie ! http://www.aviation-14-18.fr/ W 2021 wyszedł album Tadeusza Cypriana z okresu 1918-1919. Podobno są tam fotografie przedstawiające lotników ! https://presilo.pl/index.php/tadeusz-cyprian-notatki-jenca-1917-1918-fotografie-1918-1919 Nie znam tej publikacji. Może jest tam odpowiedź na nasze pytania ?

Fotografia zrobiona co prawda na jakieś dwa lata przed powstaniem II RP, ale warto przedstawić tę panią. To Zofia Zawisza-Kern. Przebrała się w mundur swego ówczesnego męża Janusza Gąsiorowskiego. Na swoje własne odznaczenia – Krzyż Niepodległości z mieczami, Krzyż Walecznych, Odznakę za wierną służbę oraz Krzyż POW – zasłużyła już sama. Była w oddziale wywiadowczym 1 pp LP, POW, w 1920 w Ochotniczej Legii Kobiet, a w czasie II wojny światowej współpracowała z AK i BCh. To w dworku jej rodziców zatrzymała się siódemka Beliny.

Otton1 – chyba masz rację zupełnie na to nie zwróciłem uwagi. Na pierwszym zdjęciu nie widzę okularów. Moi zdaniem obaj lotnicy są bardzo podobni – gęste brwi, głęboko osadzone oczy, szczupłe - nos i twarz z widocznymi kościami policzkowymi. Bryle to widać dokładnie na tej fotografii, gdzie Cyprianowi przybyło latek i … wagi