Książka „USA: Zakupy i propozycje, cz. 1”

[Jedburgh_Ops]

Wojciech Mazur
USA: Zakupy i propozycje, cz. 1
Seria wydawnicza – Wielki Leksykon Uzbrojenia, Wrzesień 1939, tom 344
Wydawca – My Hobby Media 4U
ISBN 978-83-68424-22-5
Wydanie – marzec 2026 r.
Stron 64
Ilustracji 65
Tabel 4

Książka idealnie wpisuje się w tutejsze podforum, ponieważ stanowi jak gdyby jego zasadniczą podstawę. Wszyscy wiemy, w jakim dramatycznym niedostatku znalazło się Wojsko Polskie po 11 listopada 1918 roku. Opowieść o tym, jak z tego nieszczęścia wychodzono, jak sobie z nim radzono oraz kto, jak i czym w tym dziele pomagał już z definicji musi być bardzo ciekawa. I jest w wydaniu autora.

Od tutejszego podforum książka różni się kalibrem omawianych spraw. W książce są one fundamentalne, urzędowe, przyporządkowane bardziej do zamiarów, ich realizacji oraz kompetencji i możliwości aparatu państwa. My tutaj zajmujemy się bardziej sprawami kolekcjonerskimi i poradnictwem dla rekonstruktorów historycznych pragnących ubarwienia portretowanej postaci czymś z zasobów amerykańskich pozyskanych przez międzywojenne Wojsko Polskie. Dlatego i ta książka, i tutejsze podforum będą się dobrze uzupełniały. Łączna wiedza historyczna o obu tych „kalibrach” spraw amerykańsko-polskich zawsze jakaś już będzie.

W warstwie różnych danych liczbowych książka będzie ważnym sygnałem dla grup rekonstrukcji historycznych odtwarzających międzywojenne WP. Na stronie 8 autor podaje, ile i czego kupiono z zasobów US Army spośród rzeczy należących między innymi do osobistego wyposażenia żołnierskiego (np. 200 tys. zestawów do jedzenia i picia w trakcie bytowania w terenie). Biorąc pod uwagę stany osobowe międzywojennego WP wahające się w zależności od roku i wydarzeń od ok. 250 tys. do ok. 960 tys. ludzi oznacza to, że od ok. 20 do ok. 80 proc. polskich żołnierzy miało na sobie, albo przy sobie, coś amerykańskiego. I były to rzeczy, jakie opisujemy i opisywać będziemy nadal na tym podforum. A zatem w danej GRH międzywojennego WP odsetek nasycenia różnymi amerykańskimi przedmiotami powinien być taki sam. Szczególnie wśród tych GRH, które nie tylko „walczą”, ale podczas imprez rekonstrukcyjnych mają również swoje stanowiska wystawiennicze.

Nieraz narzekam, także tutaj, ale też jak wszyscy zainteresowani tym tematem, że nic, albo prawie nic, nie wiadomo o tym, skąd się „to wszystko” w II RP wzięło, bo nie widać dokumentów na takie tematy, tak samo, jak nie ma publikacji na takie tematy. „To wszystko”, czyli to wszystko amerykańskie, czego używali polscy żołnierze okresu międzywojennego i wojny obronnej 1939 roku.  Za sprawą autora obecnie mamy i publikację, i pierwsze jakiekolwiek dokumenty, i przynajmniej jakąś wstępną wiedzę o polsko-amerykańskich relacjach handlowych na polu wojskowości w międzywojniu.

W dzisiejszej terminologii Wojska Polskiego istnieje pojęcie „wojskowych spraw zagranicznych” i jest za nie odpowiedzialny w MON departament o takiej właśnie nazwie. Rzec by można, że książka podejmuje tematykę wojskowych spraw zagranicznych Drugiej RP z trzema kategoriami amerykańskich podmiotów:
• z agendą rządową (United States Liquidation Commission – War Department)
• z NGO, jakim jest Amerykański Czerwony Krzyż
• z podmiotami komercyjnymi amerykańskiej branży zbrojeniowej

Spośród militariów poznajemy w książce historię oferowania Polsce:
• kuchni polowych
• systemów artyleryjskich opl bazowania lądowego
• systemów artyleryjskich opl dla marynarki wojennej
• systemów celowniczych słynnej z obu wojen światowych firmy Sperry
• urządzeń i know-how do produkcji komponentów artylerii, w tym luf
• systemów artyleryjskich dla wojsk lądowych
• systemów artyleryjskich dla kawalerii (haubica juczna M1A1, słynna też z II w.ś.)
• broni strzeleckiej

Książka opowiada oczywiście nie tylko o tym, co Polsce oferowały Stany Zjednoczone, ale także o tym, co realnie pozyskiwano. I ta opowieść toczy się nie tylko w warstwie tekstowej, ale również za pośrednictwem świetnych jakościowo fotografii. Widzimy na nich Harleya-Davidsona polskich lotników oraz ich samochody marek Cadillac, Dodge i Ford, jak również amerykański samochód warsztatowy z napędem 4×4 służący w 12. Eskadrze Wywiadowczej.

Teraz coś o pewnej ilustracji, na którą być może uśmiechną się „dzieci PRL” pamiętające, jak w LWP nosiło się pistolety maszynowe PM-63 RAK.

To, co wspomnę teraz nie jest wadą książki, ponieważ trudno, żeby wadą była duża ciekawostka. Jest owo coś fascynujące i sam widzę to pierwszy raz, a jedynie odrobinę zabrakło do tego czegoś dopowiedzenia. Wprawdzie w sekundę widać, co to jest oraz spod ręki jakiego ambitnego projektanta i biznesmena to coś wyszło oraz w jakim państwie, tylko właśnie zabrakło małego dopowiedzenia, czy aby na pewno było to coś oferowane Polsce tylko przez Amerykanów, czy może wspólnie w „konsorcjum zadaniowym” przez Amerykanów i Brytyjczyków? Na pewno było to coś oferowane Francji, skoro francuski jest opis tego czegoś z katalogu przygotowanego właśnie na rynek francuski.

Tłumaczę o co chodzi.

Jedyna rzecz, której nie do końca w tej świetnej książce rozumiem, czy też nie potrafię zdefiniować tego, z oferty jakiego państwa pokazane rzeczy pochodzą, to ilustracja otwierająca tę publikację, czyli rozkładane podwójne skrzydło I strony okładki.

Co zatem widzimy na wspomnianej podwójnej ilustracji okładkowej? Zgodnie z tytułem książki głównym bohaterem fotografii jest pistolet maszynowy Thompson, ponieważ były te pm-y Polsce oferowane. Każda broń musi mieć swoje oporządzenie już choćby na magazynki, ładowniki, łódki nabojowe lub inne rozwiązania do noszenia przy sobie amunicji. I to wszystko mamy na tej bardzo ciekawej ilustracji z francuskim opisem.

Drobny problem jedynie w tym, że widać tam dzieło amerykańskiego kapitana kawalerii Ansona Millsa, który po rozstaniu z wojskiem stał się biznesmenem branży „webbingu”, czyli wojskowego oporządzenia parcianego. Gentleman ów założył w Stanach Zjednoczonych firmę Mills Equipment Company, ale po jakimś czasie rozstał się ze swoją ojczyzną (ponoć z przyczyn podatkowych) i wyemigrował do Wielkiej Brytanii. Tam założył firmę Mills Equipment Company Ltd. Amerykańska firma-matka zdążyła jeszcze naprodukować sporo oporządzenia parcianego dla pierwszowojennych American Expeditionary Forces, ale potem już Mr Mills rozwijał się wyłącznie w Wielkiej Brytanii. Tam projektował dużo różnych kompletów wojskowego oporządzenia parcianego, które wchodziło, albo nie wchodziło na wyposażenie jakichś sił zbrojnych. No właśnie – wchodziło, albo nie wchodziło. Mills był ambitny, chciał być wizjonerem branży oporządzenia i w pewnym stopniu nim był. Projektował i oferował dużo, robił krótkie serie doświadczalne oporządzenia i organizował im prezentacje, bo był mistrzem marketingu.

I na tej właśnie francuskojęzycznej ilustracji widzimy projekty Ansona Millsa wywodzące się już wyłącznie z jego brytyjskiej firmy. Jest to taki niedefiniowalny komplet oporządzenia z jakiejś oferty handlowej firmy Mills – być może dla Francji. Są tam elementy brytyjskiego oporządzenia Pattern 1908, ale ogólnie rzecz biorąc są to „wariacje na temat”. Spośród P1908 tak naprawdę jest tam tylko pas główny, manierka i torba noszona na pasie głównym.  Cała reszta pomysłów Millsa to oporządzenie ściśle podporządkowane używaniu przez żołnierza pm-u Thompson. Nic z tych rzeczy nie było używane w jakichś siłach zbrojnych, natomiast kabura na Thompsona bez kolby myślę, że niejednemu czytelnikowi wniesie uśmiech na twarz i skojarzenie z polskim RAK-iem.

I dlatego do tej bardzo ciekawej ilustracji miło byłoby wiedzieć, czy oferując Polsce Thompsony Amerykanie próbowali zjednoczyć siły z Ansonem Millsem i jego brytyjskimi zakładami? Wyłącznie tej jednej małej ciekawostki brakuje mi w tej książce, a to dlatego, że chyba nie ma na świecie człowieka, który przy wielu nieustannych projektach Millsa z tamtych czasów znałby wszystkie jego wojskowe „webbingowe” pomysły i co, jeśli w ogóle, na finał z tego wychodziło oraz w jakich państwach?

Podsumowując: Jest to książka „na gwarancji”. Historyk dr hab. Wojciech Mazur to właśnie gwarant jakości tej publikacji. Gdzieś tak od ok. 20 lat obserwuję pasję i specjalizację tego historyka w wojskowych sprawach zagranicznych Drugiej RP i w tym zakresie tematycznym historyk ten jest po prostu klasą sam dla siebie.

Książka może niewielka, albo bardzo znacząca i dużo wnosząca do podjętego tematu. Gorąco polecam.

 

_____________________________________________________________________________________

„USA: Zakupy i propozycje, cz. 2” - wydawnictwo zapowiada na 14 maja tego roku.

Edytowane 4 godziny temu przez Jedburgh_Ops