Jump to content
ekiosk egazety next prenumerata

Archived

This topic is now archived and is closed to further replies.

IVAN VII

Powojenne losy mjr Kosa" Stefana Gądzio

Recommended Posts

Stefan GĄDZIO (1900-1945)
„Kos”, „Bogumił”, „Marek” , uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, podoficer, a następnie oficer służby stałej WP, uczestnik Kampanii Wrześniowej 1939, Komendant: Obwodu Częstochowa SZP/ZWZ, Komendant Obwodu Jędrzejów ZWZ/AK, Inspektor Inspektoratu Starachowice AK, szef Oddziału VI Komendy Okręgu Radomsko-Kieleckiego. Kontynuuje działalność niepodległościową w „NIE”- DSZ. Zamordowany w pierwszych dniach sierpnia 1945 w Kielcach przez funkcjonariuszy UB.
Z początkiem kwietnia 1945 Stefan Gądzio wydaje polecenie ppor./kpt. Antoniemu Hedzie „Szaremu” udania się do Częstochowy na spotkanie z „Siwym” w celu omówienia spraw demobilizacji żołnierzy znajdujących się w oddziałach leśnych. Wcześniej Gądzio kategorycznie zabrania „Szaremu” pertraktacji w sprawie ujawniania się Akowców przed komisjami likwidacyjnymi. Gądzio przekazuje też „Szaremu” decyzję „NIE”-DSZ o konieczności zlikwidowania zdrajcy Bolesława Czerwińskiego „Wira”, który przyczynił się do aresztowania 27.03.45 ppłk. Antoniego Żółkiewskiego „Lina” (dowódca 2. DP Leg. AK) i 17.04.45 Michała Mandziary „Siwego”. S. Gądzio poleca „Szaremu” przygotowanie rozbicia więzienia w Kielcach celem uwolnienia aresztowanych. Udana akcja następuje 4/5.08.45 r.
W ramach działalności „NIE”-DSZ S. Gądzio wraz z H. Piaseckim „Zolą” wydaje w Kielcach pra-sę niepodległościową. Po wyjściu 4.08.45 r. z zakonspirowanej drukarni zostaje aresztowany 3
przez UB (wg. Antoniego Hedy po wskazaniu go przez zdrajcę Zygmunta Szewczyka „Bartka”). Po brutalnym śledztwie 5 lub 6 sierpnia, major Stefan Gądzio zostaje zamordowany. Nie jest znane miejsce jego pochówku.

Prezydent RP Lech Kaczyński nadał pośmiertnie za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Stefanowi Gądzio pseud. „Kos”, „Bogumił”, „Marek”.

Mjr Stefan Gądzio uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, oficer służby stałej Wojska Polskiego w okresie II Rzeczypospolitej, uczestnik Kampanii Wrześniowej 1939 r. W 1941 r. Stefan Gądzio został Komendantem Obwodu ZWZ-AK Jędrzejów, a w 1944 r. szefem Oddziału VI (Biuro Informacji i Propagandy) Komendy Okręgu Radomsko-Kieleckiego AK. Aresztowany przez UB w sierpniu 1945 r. został zamordowany po brutalnym śledztwie w wieku 45 lat. Do dziś nie jest znane miejsce jego pochówku.

Zgodnie z życzeniem rodziny Order przekazany został przez przedstawiciela Kancelarii Prezydenta RP do Izby Pamięci Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych Nr 2 im. gen. Stefana Roweckiego „Grota” w Jędrzejowie podczas uroczystych obchodów Święta Niepodległości w dniu 12 listopada.

Stefan Gądzio w Jędrzejowie pełnił m.in. funkcję Komendanta Obwodu Jędrzejów ZWZ-AK do grudnia 1943 r. W lutym 1944 r. dowodził brawurową akcją odbicia pięciu żołnierzy AK z Gestapo w Jędrzejowie. W mieście znajduje się ulica jego imienia oraz pomnik odsłonięty w 60. rocznicę zamordowania majora.

Czy ktoś z Was może uzupełnić relację o powojennych losach mjra Kosa" ?
Rodzina bezskutecznie usiłowała to ustalić... Na cmentarzu w Częstochowie jest symboliczny grób.

Share this post


Link to post
Share on other sites
Poruszyłem ten temat,
http://www.ziemiaczestochowska.fora.pl/ii-wojna-swiatowa,12/kpt-mjr-stefan-gadzio,70.html
Ale może się mylę, wspólnie mam nadzieję, znajdziemy następnego Majora", o ile wiem, /pamiętam/, to Jego żona Maria zmarła ok. 70-tego roku, w bloku przy ul. Kilińskiego w Częstochowie.
Trzeba zabrać się za, weryfikację" faktów.
Pozdrawiam i dziękuję, za zainteresowaniem tematem!
GW.

Share this post


Link to post
Share on other sites
Witam ! Wojenne losy Stefana Gądzio znam dobrze to nasz kuzyn.
Po aresztowaniu żony Kosa" Marii , absolwentki Sorbony, nauczycielki jęz.francuskiego ich trzyletnim synem zajęła się moja Mama która specjalnie w tym celu przyjechała z Warszawy do Częstochowy.Marię Niemcy wywieżli do obozu w Ravensbruck,rodzina musiała opuścić dom przy obecnej ulicy gen Dąbkowskiego/w domu tym po rozbudowie mieści się plebania
Parafii St Kostki / Mama wraz z synem Stefana Gądzio zamieszkała przy ul Jasnogórskiej. Stefan Gądzio zaginął w sierpniu 45 roku... Wieloletnie starania rodziny ustalenia jego powojennych losów i ustalenia miejsca pochówku nie dały rezultatów. Maria Gądzio uczyła francuskiego w częstochowskich liceach .Zmarła w Częstochowie w 1980 roku.
Wojenne losy Majora opisane książkach :
Okręg Radomsko-Kielecki Armii Krajowej Jodła" IW PAX 1988
aut. Wojciech Borzobohaty
W Jędrzejowskim Obwodzie AK PIW 1986
aut. Andrzej Ropelewski
/ w obu pozycjach zdjęcia /

Share this post


Link to post
Share on other sites
Niezmiernie się cieszę, że ktoś pamięta Panią Marię, wróciła z Kz-RV, z odmrożoną twarzą. Na początku 50-latek, to ja byłem trochę, ezprizorny", rzymałem się Jej spódnicy", zabierała mnie, do tego parterowego domu, gdzie mieszkała, z Pepitą", /Janina Balcerowicz/ ????
Kościoła nie było, na Glogera, naprzeciw Sowierów, sadziliśmy ziemniaki.
Takie czasy!!
No i to malowanie lalek! Ale to już ew. na pw.
Cóż mi pozostało po Pani Marii!! Dostałem od Niej w 67- roku, prezent, książkę Premier de korde" , w języku wiadomym".
Ale pora wrócić do tematu!
Czyli Majora.
PS. te publikacje znam,
Spróbuję coś dogrzebać! Ale to jak zwykle CZAS".
PS. Jak widać, te moje amiary", były w 90% chybione, ale tylko ten się nie myli, który nic nie robi.
Pozdrawiam
GW

Share this post


Link to post
Share on other sites
Stefan GĄDZIO (1900-1945)
„Kos”, „Bogumił”, „Marek” , uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, podoficer, a następnie oficer służby stałej WP, uczestnik Kampanii Wrześniowej 1939, Komendant: Obwodu Częstochowa SZP/ZWZ, Komendant Obwodu Jędrzejów ZWZ/AK, Inspektor In-spektoratu Starachowice AK, szef Oddziału VI Komendy Okręgu Radomsko-Kieleckiego. Kontynuuje działalność niepodległościową w „NIE”- DSZ. Zamordowany w pierwszych dniach sierpnia 1945 w Kielcach przez funkcjonariuszy UB.
Urodził się 25.10.1900 r. w Eufeminowie gmina Gałków w pobliżu Łodzi, syn Walentego i Marianny z Sądkowskich. Do Wojska Polskiego powołany 3.03.1920 r. i przydzielony do 28. Pułku Strzelców Kaniowskich. Uczestniczy w walkach nad rzeką Autą, pod Lidą, Grodnem, Ostrowią Mazowiecką oraz w rejonie Jabłonny w Bitwie Warszawskiej. Mianowany kapralem 1.12.21, plutonowym 1.03.22 pełni funkcję dowódcy plutonu. Podoficerem zawodowym zostaje 24.05. 23 r. Po ukończeniu dwuletniej Oficerskiej Szkoły dla Podoficerów w Bydgoszczy awan-sowany na podporucznika 27.08.28 r.
W latach 1928-1934 służy 27. pułku piechoty w Częstochowie. W 1931 r. awansowany do stopnia porucznika dowodzi 2. kompanią ckm. W 1934 r. został skierowany do Korpusu Ochro-ny Pogranicza, pułk „Głębokie” na Wileńszczyźnie. W 1935 r. kończy kurs w Centrum Wyszko-lenie Piechoty (CWP) w Rembertowie. Awansowany w korpusie oficerów piechoty 18.03.36 r, ze starszeństwem z dniem 1.01.36 r., na stopień kapitana. Wykładowca wyszkolenia strzelec-kiego i broni w CWP do września 1939 r. W Kampanii Wrześniowej walczy w 39. Dywizji Pie-choty rez., w ramach Armii „Lublin”. 21.09 ranny w bitwie pod Cześnikami k. Zamościa. Unika niewoli i po wyleczeniu przybywa do Częstochowy. Tu rozpoczyna pracę konspiracyjną w SZP, od 1940 r. pełni funkcję Komendanta Obwodu Częstochowa ZWZ. W sierpniu 1941 r. miano-wany zostaje Komendantem Obwodu Jędrzejów ZWZ używając pseudonimu Kos. „Kos” wraz ze swym zastępca „Halnym” (ppor./kpt Józef Kurek przeniesiony wraz z „Kosem” do Jędrzejo-wa) umacnia siatkę terenową, uaktywnia szkolenia wojskowe organizując kursy dla przedpobo-rowych, dla podoficerów oraz konspiracyjne szkoły podchorążych. Wzmacnia działalność wy-wiadowczą i kontrwywiadowczą. Organizuje patrole sabotażowo-dywersyjne do czynnej walki z administracją okupanta, konfidentami i kolaborantami, patrol pod dowództwem ppor./por. Hiero-nima Piaseckiego „Zoli” dokonuje 30.05.43 r. w Jędrzejowie udanego zamachu na gestapow-ców Kappa i Tierlinga (pozostałymi dowódcami patroli sabotażowo-dywersyjnych byli kpr. pchor. Władysław Tykwyński „Krata” i kpr. pchor./ppor. cz.w. Zbigniew Grabowski „Czarny”). Wiele czasu poświęca sprawom informacji i propagandy (wydawane jest pismo Obwodu „W Marszu”) oraz łączności (szef referatu łączności Obwodu por./kpt. Wincenty Wójcicki „Łysek”). Na terenie Obwodu w czasie gdy dowodzi nim „Kos” odebrane zostają dwa zrzuty lotnicze (operacja FILE - 20/21.02.43,operacjaOHIO1-18/19.12.43r.).
2
Zabezpiecza planowany wybuch powstania organizując Wojskowa Służbę Ochrony Powstania. Duża uwagę poświęca przygotowaniu zaplecza bytowego do działalności operacyjnej Obwodu. Z członkami przedwojennego Związku Ziemian uzgadnia wysokość i rodzaj materialnej pomocy dla AK. Współpraca ta zapewnia wyżywienie oddziałom dywersyjnym oraz pomoc materialną rodzinom aresztowanych.
Decyzją Komendy Okręgu Radomskiego-Kielecko AK (9.12.43 r.) mianowany na stopień majora ze starszeństwem z dniem 11.11.43 r.
Funkcję komendanta Obwodu Jędrzejów pełni do grudnia 1943 po czym na wskutek uzgodnień scaleniowych, na rozkaz komendanta Okręgu płk. dypl. Stanisława Dworzaka „Daniela”, przy-kazuje ją por./ kpt. Kacprowi Niemcowi „Mirowi” z BCH. Przekazywanie Obwodu trwa do maja 1944 r. W tym okresie (2.02.44 r.) dowodzi brawurową akcją odbicia pięciu żołnierzy AK z Ge-stapo w Jędrzejowie (ściągnięta z Wodzisławia grupa dywersyjna sierż./ppor. cz.w. Józefa Maja „Balleta” wykonuje zadanie bez strat własnych). Jego odejście z Jędrzejowa, gdzie tyle dokonał, nie przyszło mu łatwo i było wielką stratą dla Obwodu.
W sierpniu 1944 r. obejmuje funkcję Inspektora Inspektoratu Starachowice AK, a następnie w październiku 1944, szefa Oddziału VI (Biuro Informacji i Propagandy) Komendy Okręgu Ra-domsko-Kieleckiego AK. W meldunku z 4.01.45 r. do szefa sztabu Okręgu R-K wspomina m. in. o powielanych w Kielcach komunikatach codziennych „Prawda Polska” i tygodniku o tej samej nazwie o nakładzie 900-1100 egz. ( 6-8 str.).
Równolegle działa w organizacji Niepodległość („,NIE”) istniejącej na terenie Okręgu R-K, praw-dopodobnie od czerwca 1944 pod dowództwem płk. Jana Zientarskiego „Eina”, a następnie w R-K Delegaturze Sił Zbrojnych na Kraj (DSZ) powołanej przez p.o. Naczelnego Wodza gen. Władysława Andersa 7.06.45 r. W okresie od lutego do marca 1945 r. brał udział w konspiracyj-nych spotkaniach w Częstochowie organizowanych przez kpt./mjr Michała Mandziarę „Siwego” (szefa sztabu 2. DP Leg. AK).
Z początkiem kwietnia 1945 Stefan Gądzio wydaje polecenie ppor./kpt. Antoniemu Hedzie „Szaremu” udania się do Częstochowy na spotkanie z „Siwym” w celu omówienia spraw demo-bilizacji żołnierzy znajdujących się w oddziałach leśnych. Wcześniej Gądzio kategorycznie za-brania „Szaremu” pertraktacji w sprawie ujawniania się Akowców przed komisjami likwidacyj-nymi. Gądzio przekazuje też „Szaremu” decyzję „NIE”-DSZ o konieczności zlikwidowania zdrajcy Bolesława Czerwińskiego „Wira”, który przyczynił się do aresztowania 27.03.45 ppłk. Antoniego Żółkiewskiego „Lina” (dowódca 2. DP Leg. AK) i 17.04.45 Michała Mandziary „Si-wego”. S. Gądzio poleca „Szaremu” przygotowanie rozbicia więzienia w Kielcach celem uwol-nienia aresztowanych. Udana akcja następuje 4/5.08.45 r.
W ramach działalności „NIE”-DSZ S. Gądzio wraz z H. Piaseckim „Zolą” wydaje w Kielcach pra-sę niepodległościową. Po wyjściu 4.08.45 r. z zakonspirowanej drukarni zostaje aresztowany
3
przez UB (wg. Antoniego Hedy po wskazaniu go przez zdrajcę Zygmunta Szewczyka „Bartka”). Po brutalnym śledztwie 5 lub 6 sierpnia, major Stefan Gądzio zostaje zamordowany. Nie jest znane miejsce jego pochówku.
W niszczeniu podziemia niepodległościowego na terenie Kielc i Częstochowy w roku 1945 brali udział m. in. funkcjonariusze WUBP Kielce o nazwiskach: J.Mucha, J.Pachołek, Cz.Dębniak, Z.Krześniak, F.Kiec, B.Chmielnicki, H.Machula, J.Mazur, I.Kot, B.Tomanek, F.Mikita, S.Zubrzycki, A.Żarczyński.
S. Gądzio odznaczony został: Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918-1921, Medalem 10-lecia Odzyskania Niepodległości, Brązowym Medalem za Długoletnią Służbę (1938), Srebr-nym Krzyżem Zasługi (1938) oraz Krzyżem Walecznych – nr 35358 / Londyn.
(W. Żarski-Zajdler w pracy A453/68 IHPAN W-wa, podaje że mjr S.Gądzio został odznaczony w 1944 r. Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari).
Miał żonę Marię więźniarkę hitlerowskiego obozu koncentracyjnego w Ravensbrϋck, któ-ra po 1956 roku bezskutecznie próbowała ustalić miejsce pochówku męża oraz syna Andrzeja (ur. w 1938 r.).
W 1993 r. Rada Miejska Jędrzejowa nadaje jednej z ulic imię ”Majora Stefana Gądzio-Kosa”, a w 2005 r., w 60. rocznicę zamordowania majora, przed zespołem Szkół Ponadgimna-zjalnych nr 2 im. gen. S.Roweckiego-Grota odsłonięty zostaje jego Pomnik.
W Jędrzejowie znajduje się również odsłonięty w 2007 r. Pomnik, upamiętniający dowodzoną przez S. Gądzio akcję odbicia żołnierzy AK z jędrzejowskiego Gestapo.
10.11.2009 r. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Lech Kaczyński nadaje pośmiertnie majorowi Stefanowi Gądzio Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski.
Syn majora Andrzej przekazuje Order ZSP nr 2 w Jędrzejowie aby umieszczony na honorowym miejscu był świadectwem dla kolejnych pokoleń Polaków bezgranicznego oddania sprawom Ojczyzny jego Ojca i żołnierzy Obwodu Jędrzejów Armii Krajowej
Literatura:
CAW – AP 9989, 6434 I 320.27t. 9r.dz. nr 63/34, I 300.18t. 142, I.340.12t. 19r.dz. nr 120/36, t.143, I.320.27 t.29, AAN – dok. AK Jędrzejów, AP Kielce – dok. AK Jędrzejów, IPN BU0418/699, BU0173/217(1-10), BU0173/307(1-10,21), IH PAN W-wa, Władysław Żarski-Zajdler „Kryptonimy i pseudonimy konspiracyjne w okręgu Kieleckim AK”, A463/68, Andrzej Ropelewski „W jędrzejowskim Obwodzie AK”, PWN, W-wa 1986, Wojciech Borzobohaty „Jodła”, PAX, W-wa 1988, Antoni Heda „Wspomniena Szarego” Interim, W-wa 1992, Andrzej Ropelewski „Oficerowie WP zamordowani przez stalinizm - major Stefan Gądzio”, Polska Zbrojna nr 70 z 10.04.1991, Zbigniew Grabowski „Komendanci Obwodu Jędrzejowskiego AK”, maszynopis wystąpienia przy Pomniku Komendy Obwodu Jędrzejów AK, Gaj, 11.11.2004,, Kajetan Bieniecki „Lotnicze wsparcie AK”, Bellona, W-wa 2005, Józef Małek „Zapomnieć nie umiem”, Bellona, W-wa 2005, Marek Gałęzowski, biogram Jana Zientarskiego w „Wierni Polsce”, LTW, W-wa 2005, Ryszard Śmietanka-Kruszelnicki w „Atlasie Polskiego Podziemia Niepodległościowego 1944-1956”, IPN W-wa - Lublin 2007.
Opracował Piotr W. Kurek

mkh.home.pl/aktualnosci/Stefan_GADZIO_biogram.pdf

Share this post


Link to post
Share on other sites



×
×
  • Create New...

Important Information